Umowa franczyzowa – jak chronić się przed ukrytymi zagrożeniami w umowach franczyzodawcy

Udostępnij:
Oceń ten wpis!

Umowa franczyzowa pozwala rozpocząć działalność pod rozpoznawalną marką oraz korzystać z wypracowanego modelu biznesowego. Nie oznacza jednak, że przystąpienie do sieci jest pozbawione ryzyka. Wieloletnie zobowiązania, rozbudowany system opłat, ograniczenia konkurencji czy wysokie kary umowne mogą znacząco wpływać na rentowność przedsięwzięcia. Dlatego przed podpisaniem dokumentów warto dokładnie sprawdzić nie tylko główną umowę, lecz także wszystkie załączniki, regulaminy i instrukcje operacyjne.

W artykule:

Umowa franczyzowa – co to jest i jak działa?

Umowa franczyzy reguluje zasady współpracy pomiędzy franczyzodawcą, czyli właścicielem marki i modelu biznesowego, a franczyzobiorcą prowadzącym działalność na własny rachunek. Franczyzobiorca otrzymuje zazwyczaj możliwość korzystania ze znaku towarowego, know-how, procedur sprzedażowych, materiałów marketingowych oraz wsparcia organizacyjnego. W zamian zobowiązuje się do przestrzegania standardów sieci i ponoszenia określonych opłat.

W polskim prawie umowa franczyzowa jest umową nienazwaną. Oznacza to, że nie została kompleksowo uregulowana w odrębnym rozdziale Kodeksu cywilnego. Jej treść zależy więc w dużej mierze od ustaleń stron oraz zasady swobody umów. Dokument może łączyć elementy charakterystyczne między innymi dla licencji, najmu, sprzedaży, zlecenia czy umowy dystrybucyjnej.

Co powinna zawierać umowa franczyzowa?

Dobrze przygotowana umowa powinna precyzyjnie określać prawa i obowiązki obu stron. Ogólne deklaracje dotyczące wsparcia, rozwoju sieci lub ochrony interesów franczyzobiorcy mogą okazać się niewystarczające, jeśli nie wskazano ich konkretnego zakresu, terminów i zasad realizacji.

Umowa franczyzy powinna regulować przede wszystkim przedmiot współpracy, czas jej trwania, zasady korzystania z marki i know-how, wysokość wszystkich opłat oraz warunki zakończenia działalności w sieci. Istotne są także zasady zaopatrzenia, prowadzenia działań marketingowych, przeprowadzania kontroli i wprowadzania zmian w standardach operacyjnych. Należy sprawdzić, czy franczyzodawca ma prawo jednostronnie modyfikować regulaminy, cenniki lub wymagania inwestycyjne.

Na co zwrócić uwagę przy umowie franczyzowej?

Przed podpisaniem dokumentów trzeba ustalić rzeczywisty koszt uczestnictwa w sieci. Opłata wstępna i miesięczna opłata franczyzowa często stanowią jedynie część wszystkich obciążeń. Franczyzobiorca może być zobowiązany również do finansowania remontów, wyposażenia, systemów informatycznych, szkoleń, lokalnych akcji promocyjnych lub zakupu produktów wyłącznie od wskazanych dostawców.

Analiza umowy franczyzowej powinna obejmować także dokumenty, do których odsyła jej treść. Szczególnej uwagi wymagają:

  • dodatkowe i okresowo podwyższane opłaty, obowiązkowe zakupy oraz minimalne poziomy sprzedaży,
  • możliwość zmiany podręcznika operacyjnego, cennika lub standardów lokalu,
  • kary umowne, weksle, poręczenia i inne zabezpieczenia,
  • ograniczenia dotyczące terytorium, dostawców oraz prowadzenia konkurencyjnej działalności,
  • przesłanki wypowiedzenia umowy i czas na usunięcie naruszeń,
  • właściwość odległego sądu lub obowiązek prowadzenia sporu przed sądem arbitrażowym.

Ważne jest ustalenie, czy obowiązki franczyzobiorcy są proporcjonalne, jasno opisane i równoważone konkretnymi zobowiązaniami franczyzodawcy.

Zagrożenia w umowie franczyzowej związane z opłatami

Jednym z najczęstszych źródeł sporów są nieprzejrzyste zasady rozliczeń. Opłata franczyzowa może być ustalana jako stała kwota, procent od obrotu albo połączenie obu modeli. Dla franczyzobiorcy szczególnie ryzykowne jest naliczanie opłaty od przychodu bez uwzględnienia rzeczywistych kosztów działalności. Obowiązek zapłaty może wówczas istnieć również wtedy, gdy placówka nie generuje zysku.

Ryzyka w umowie franczyzowej mogą wynikać także z obowiązku dokonywania zakupów po cenach narzucanych przez centralę. Należy ustalić, czy franczyzobiorca może korzystać z alternatywnych dostawców, w jaki sposób zmieniane są ceny oraz czy franczyzodawca otrzymuje dodatkowe korzyści od kontrahentów sieci. Ważne jest też dokładne określenie sposobu rozliczania funduszu marketingowego.

Umowa franczyzy – kary umowne, odpowiedzialność i zabezpieczenia

Kary umowne mają dyscyplinować strony do prawidłowego wykonywania zobowiązań, a ich wysokość powinna być proporcjonalna do możliwego naruszenia. Niebezpieczne mogą być postanowienia przewidujące wielokrotne kary za jedno zdarzenie, naliczanie kar za nieprecyzyjnie opisane uchybienia albo obowiązek ich zapłaty niezależnie od poniesionej szkody.

Franczyzobiorca powinien sprawdzić zakres swojej odpowiedzialności za działania pracowników, podwykonawców i dostawców. Szczególnego namysłu wymagają weksle in blanco, osobiste poręczenia wspólników oraz zabezpieczenia ustanawiane na prywatnym majątku. Umowa franczyzowa nie powinna przenosić całego ryzyka gospodarczego na jedną stronę przy jednoczesnym ograniczeniu jej wpływu na sposób prowadzenia działalności.

Wypowiedzenie umowy i zakaz konkurencji

Warunki zakończenia współpracy mają równie duże znaczenie jak zasady jej rozpoczęcia. Umowa zawarta na wiele lat może ograniczać możliwość wycofania się z nierentownego przedsięwzięcia. Dlatego należy zweryfikować okres wypowiedzenia, przesłanki rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym oraz obowiązki powstające po opuszczeniu sieci.

Ryzykowny może być szeroki zakaz konkurencji obejmujący długi okres, rozległe terytorium lub działalność wykraczającą poza rzeczywisty profil franczyzy. Warto ustalić, kto po zakończeniu współpracy zachowuje bazę klientów, profile w mediach społecznościowych, numery telefonów oraz wyposażenie lokalu.

Czy ustna umowa franczyzy zapewnia odpowiednią ochronę?

Umowa ustna może w wielu sytuacjach wywoływać skutki prawne, jednak przy rozbudowanej współpracy franczyzowej nie zapewnia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa. Trudno na jej podstawie udowodnić zakres udzielonego wsparcia, warunki wyłączności terytorialnej czy sposób rozliczania dodatkowych opłat. Wszelkie uzgodnienia, zapewnienia dotyczące przewidywanych wyników oraz odstępstwa od standardowego modelu powinny zostać zapisane w umowie lub jej załącznikach. Nie należy opierać decyzji inwestycyjnej wyłącznie na prezentacjach sprzedażowych albo ustnych deklaracjach przedstawiciela sieci.

Analiza umowy franczyzowej przed jej podpisaniem

Profesjonalna analiza umowy franczyzowej pozwala zidentyfikować postanowienia, które mogą generować nieproporcjonalne koszty lub utrudniać zakończenie współpracy. Prawnik powinien przeanalizować nie tylko samą umowę, ale również regulaminy, instrukcje operacyjne, licencje, projekty zabezpieczeń oraz dokumenty finansowe przedstawione przez franczyzodawcę.

Weryfikacja dokumentów umożliwia również porównanie obowiązków obu stron i przygotowanie propozycji zmian. Sporządzanie umów oraz negocjowanie ich treści przed rozpoczęciem działalności jest zwykle mniej kosztowne niż prowadzenie późniejszego sporu. Jako kancelaria adwokacka w Warszawie możemy pomóc ocenić zagrożenia w umowie franczyzowej, zabezpieczyć interes przedsiębiorcy oraz przygotować rozwiązania dopasowane do planowanego modelu współpracy.