Roszczenia autora – co zrobić, gdy bezprawnie użyto zdjęcia?

Udostępnij:
Oceń ten wpis!

Internet ułatwia dostęp do fotografii, jednak łatwość ich znalezienia nie oznacza możliwości swobodnego wykorzystywania. Naruszenie praw autorskich do zdjęcia może prowadzić do konsekwencji prawnych i finansowych, zarówno dla przedsiębiorców, jak i osób prywatnych. Coraz częściej właściciele praw dochodzą swoich roszczeń, domagając się usunięcia fotografii, zapłaty wynagrodzenia czy odszkodowania. Co zrobić, gdy ktoś wykorzystał Twoje zdjęcie bez zgody? Jakie prawa przysługują autorowi i w jaki sposób skutecznie dochodzić swoich roszczeń?

W artykule:

Kiedy dochodzi do bezprawnego użycia zdjęcia?

Nie każda fotografia znaleziona w internecie jest dostępna do dowolnego wykorzystania. W większości przypadków zdjęcia stanowią utwory chronione przez ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ochrona powstaje automatycznie z chwilą stworzenia fotografii i nie wymaga jej rejestracji ani oznaczenia symbolem copyright.

Bezprawne użycie zdjęcia ma miejsce wtedy, gdy osoba trzecia korzysta z fotografii bez zgody autora lub innego uprawnionego, a jednocześnie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek dozwolonego użytku. Dotyczy to między innymi publikacji zdjęcia na stronie internetowej, wykorzystania go w mediach społecznościowych, materiałach reklamowych, katalogach produktów czy kampaniach marketingowych. Wiele naruszeń wynika z błędnego przekonania, że skoro fotografia jest publicznie dostępna, można z niej korzystać bez ograniczeń. Sam fakt udostępnienia zdjęcia w sieci nie oznacza udzielenia licencji na jego wykorzystanie.

Wykorzystanie zdjęcia z internetu bez zgody – jak zabezpieczyć dowody?

Wielu twórców, widząc swoje dzieło na obcej witrynie, reaguje emocjonalnie i natychmiast kontaktuje się z naruszycielem. To błąd, który może utrudnić późniejsze dochodzenie roszczeń. Pierwszym krokiem, jaki powinien podjąć autor, jest rzetelne zabezpieczenie materiału dowodowego. Nieautoryzowane wykorzystanie zdjęcia z internetu bez zgody może zostać szybko ukryte – sprawca usunie grafikę w kilka sekund po otrzymaniu wiadomości, a Ty zostaniesz bez dowodów.

Jak zatem skutecznie udokumentować fakt naruszenia? Sam zrzut ekranu (screenshot) może w sądzie okazać się niewystarczający, gdyż łatwo go zmodyfikować w programie graficznym. Warto wykonać zrzut ekranu obejmujący całe okno przeglądarki wraz z widocznym adresem URL oraz datą i godziną systemową. Jednym z najbardziej wiarygodnych sposobów zabezpieczenia dowodów jest sporządzenie przez notariusza protokołu z otwarcia strony internetowej. Taki dokument ma moc dokumentu urzędowego.

Bezprawne użycie zdjęcia a autorskie prawa majątkowe i osobiste

Aby skutecznie walczyć o swoje prawa, musisz zrozumieć, co dokładnie zostało naruszone. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych chroni twórcę na dwóch płaszczyznach: osobistej i majątkowej. Kiedy ma miejsce bezprawne użycie zdjęcia, niemal zawsze dochodzi do złamania obu tych sfer. Prawa autorskie osobiste chronią Twoją więź z utworem – chodzi tu przede wszystkim o prawo do oznaczenia autorstwa. Jeśli ktoś opublikował Twoją fotografię jako własną, mógł dopuścić się plagiatu oraz naruszenia autorskich praw osobistych. Podpisanie zdjęcia „źródło: Internet” zamiast wskazania autora również może stanowić naruszenie prawa do autorstwa utworu.

Z kolei autorskie prawa majątkowe dają wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim i do pobierania za to wynagrodzenia. Każda publikacja bez wymaganej zgody uprawnionego lub odpowiedniej podstawy prawnej może naruszać autorskie prawa majątkowe. Warto wiedzieć, że dochodzenie roszczeń z obu tych tytułów różni się w procesie sądowym. W przypadku praw majątkowych sprawa skupia się na wymiernej szkodzie finansowej, natomiast przy prawach osobistych chodzi o zadośćuczynienie za krzywdę moralną. Analizą i wyszczególnianiem takich roszczeń w pozwach zajmuje się adwokat sprawy cywilne.

Odszkodowanie za użycie zdjęcia bez zgody – ile możesz zyskać?

Głównym pytaniem, jakie zadają sobie poszkodowani twórcy, jest to o kwestie finansowe. Na jakie odszkodowanie za użycie zdjęcia bez zgody można liczyć? Co do zasady autor może dochodzić naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo – w przypadkach przewidzianych ustawą – żądać zapłaty kwoty odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, jakie byłoby należne tytułem udzielenia zgody na korzystanie z utworu. Wysokość stosownego wynagrodzenia jest ustalana przez sąd.

Niezależnie od tego autor może również dochodzić wydania korzyści uzyskanych przez naruszyciela wskutek bezprawnego korzystania z utworu. Dochodzą do tego roszczenia z tytułu naruszenia praw osobistych – sąd może nakazać sprawcy wpłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny lub zadośćuczynienie dla samego autora, jeżeli naruszenie było zawinione. Dokładne oszacowanie wartości przedmiotu sporu to zadanie, w którym może pomóc wyspecjalizowana kancelaria prawo autorskie.

Wezwanie do zapłaty – kluczowy etap przedprocesowy

Zanim sprawa trafi na wokandę, dobrą praktyką, a także działaniem zgodnym z ideą polubownego rozwiązywania sporów przewidzianą w Kodeksie postępowania cywilnego, jest wcześniejsze skierowanie przedsądowego wezwania do zapłaty. Pismo powinno być sformułowane jasno, stanowczo i zawierać precyzyjne uzasadnienie prawne. W treści należy wskazać, jakie dzieło zostało wykorzystane, na jakiej stronie internetowej oraz jakich kwot i działań domaga się autor.

Dlaczego warto powierzyć to zadanie profesjonalistom? Pismo przygotowane przez pełnomocnika często skłania naruszyciela do poważniejszego potraktowania sprawy i zwiększa szanse na polubowne zakończenie sporu. Sygnalizuje naruszycielowi, że autor traktuje sprawę poważnie i jest gotowy na proces. Bardzo często już na tym etapie udaje się wynegocjować korzystną ugodę finansową, co pozwala uniknąć wielomiesięcznej batalii sądowej.

Bezprawne użycie zdjęcia – droga sądowa

Jeśli wezwanie przedsądowe nie przyniesie oczekiwanego rezultatu, a naruszyciel nadal ignoruje Twoje prawa lub proponuje rażąco niską kwotę, kolejnym wyjściem jest złożenie pozwu do sądu. Sprawy z zakresu własności intelektualnej bywają skomplikowane i wymagają wykazania m.in. autorstwa utworu, faktu jego bezprawnego wykorzystania oraz zakresu naruszenia. Jako kancelaria prawna w Warszawie oferujemy wsparcie w tym obszarze.

W trakcie procesu sądowego sprawca często próbuje się bronić, powołując się na tzw. dozwolony użytek lub zrzucając winę na zewnętrzną agencję marketingową, która tworzyła dla niego stronę internetową. Powoływanie się na działania agencji marketingowej lub podwykonawcy nie zawsze zwalnia przedsiębiorcę z odpowiedzialności za bezprawne korzystanie z utworu. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.

Jak skutecznie chronić swoje fotografie w przyszłości?

Walka o odszkodowanie na drodze sądowej to zwykle ostateczność, choć wysoce skuteczna. Warto zawczasu wdrożyć działania prewencyjne, które ułatwią ewentualne dochodzenie roszczeń. Jako twórca powinieneś świadomie zarządzać swoimi prawami w sieci.

  • Stosuj widoczne znaki wodne (watermarki) – choć mogą nieznacznie wpływać na estetykę, skutecznie zniechęcają „złodziei” i uniemożliwiają zasłanianie się niewiedzą.
  • Dodawaj metadane EXIF/IPTC – mogą stanowić materiał dowodowy potwierdzający autorstwo i ułatwiać dochodzenie roszczeń.
  • Publikuj jasne noty prawno-autorskie – umieść na swojej stronie informację, na jakich warunkach można korzystać z Twoich prac i jaki jest cennik w przypadku braku zgody.
  • Regularnie monitoruj sieć – korzystaj z narzędzi do odwróconego wyszukiwania obrazem, aby szybko wykrywać nielegalne kopie.

Jeśli jednak prewencyjne działania zawiodły i wykryłeś nielegalne użycie swoich kadrów, nie działaj po omacku. Skontaktuj się z doświadczoną kancelarią. Specjaliści przeanalizują Twój przypadek, zabezpieczą dowody i ustalą plan działania.