List żelazny – czym jest i jak działa? Sprawa Marcina Romanowskiego.

Sygn. akt XII Kp 2733/26

POSTANOWIENIE

Warszawa, dnia 30 września 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XII Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SO Konrad Mielcarek

Protokolant: stażysta Jakub Buczko

przy udziale prokuratora: Piotra Woźniaka

po rozpoznaniu w sprawie przeciwko Marcinowi Romanowskiemu podejrzanemu o czyny z art. 258 § 1 kk, art. 231 § 1 i 2 kk w zw. z art. 65 § 1 kk i in.

wniosku podejrzanego o wydanie listu żelaznego z 25 lipca 2026 r.

na podstawie art. 281 § 1 i 4 kpk, art. 282 § 1 kpk

postanawia:

1. wydać Marcinowi Romanowskiemu, synowi R. i A. z d. S., urodz. (…) r. w S., podejrzanemu w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Krajową pod sygn. (…), list żelazny;

2. zobowiązać podejrzanego Marcina Romanowskiego do:

a) stawiania się w oznaczonym terminie na każde wezwanie Sądu, a w postępowaniu przygotowawczym – także na każde wezwanie prokuratora;

b) niewydalania się bez pozwolenia Sądu z obranego miejsca pobytu w kraju;

c) powstrzymania się od nakłaniania innych osób do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień oraz od podejmowania innych działań zmierzających w bezprawny sposób do utrudniania postępowania karnego w niniejszej sprawie, prowadzonej obecnie przez Prokuraturę Krajową pod sygn. (…);

3. uchylić wobec podejrzanego Marcina Romanowskiego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania zastosowany:

a) postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 9 grudnia 2024 r., sygn. akt XIV Kp 2459/24,

b) postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 17 lipca 2025 r., sygn. akt XIV Kp 718/25;

przy czym postanowienie w tym zakresie staje się wykonalne z dniem uprawomocnienia się postanowienia o wydaniu listu żelaznego.

UZASADNIENIE

Prokurator Prokuratury Krajowej postanowieniem z dnia 19 lutego 2024 r. wszczął śledztwo o sygn. (…) w sprawie przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków w okresie od 1 stycznia 2016 r. do bliżej nieustalonego dnia 2023 r., jednak nie później niż do dnia 12 grudnia 2023 r., w W. przez działających w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i osobistych funkcjonariuszy publicznych w osobach Ministra Sprawiedliwości i urzędników Ministerstwa Sprawiedliwości, do których zgodnie z zakresem powierzonych im obowiązków należało zarządzanie, rozdysponowanie i rozliczenie rozdysponowanych środków finansowych pochodzących z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej oraz zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 września 2017 r. w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości poprzez udzielanie w sposób uznaniowy i dowolny wsparcia finansowego beneficjentom programów nieposiadających związku z celami ww. Funduszu, czym działali na szkodę interesu publicznego – Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz interesu prywatnego skutkującego ograniczeniem dostępności środków pochodzących z Funduszu osobom wskazanym z § 1 pkt 1 i 2 cyt. rozporządzenia, tj. o czyn z art. 231 § 1 i 2 kk.

Jednym z podejrzanych w śledztwie jest Marcin Romanowski, któremu zarzucono popełnienie łącznie dziewiętnastu przestępstw, m.in. z art. 258 § 1 kk, art. 231 § 1 i 2 kk w zw. z art. 65 § 1 kk.

W dniu 4 sierpnia 2026 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął wniosek podejrzanego Marcina Romanowskiego o wydanie listu żelaznego. Wniosek o wydanie listu żelaznego został opatrzony datą 12 lipca 2026 r., natomiast przesyłka zawierająca wniosek została nadana w dniu 25 lipca 2026 r. na terytorium Republiki Mołdawii.

We wniosku podejrzany oświadczył, że przebywa obecnie na terenie Naddniestrza i zamierza dobrowolnie stawiać się przed właściwym Sądem oraz brać udział we wszystkich czynnościach procesowych. Jedyną przeszkodą w jego powrocie jest uzasadniona obawa, że po przyjeździe do Polski zostanie zatrzymany i tymczasowo aresztowany. Ponadto podejrzany zobowiązał się do uczestniczenia w czynnościach prokuratorów i we wszystkich rozprawach przed sądem oraz odpowiadać z wolnej stopy. Zadeklarował, że będzie stawiał się na każde wezwanie, nie będzie oddalał się bez pozwolenia sądu lub prokuratury z obranego miejsca pobytu w Polsce, a także nie będzie wpływał w jakikolwiek bezprawny sposób na prawidłowy przebieg postępowania, w szczególności poprzez nawiązywanie kontaktów ze świadkami i nakłaniania ich do składania fałszywych zeznań. Ponadto podejrzany we wniosku wskazał miejsce swojego planowanego pobytu w Polsce, jednocześnie zwrócił się o zgodę na umożliwienie wykonywania mandatu posła RP. Nadto poinformował, że posiada wydany na inną tożsamość paszport umożliwiający mu poruszanie się poza Unią Europejską.

Zastępca Kierownika Zespołu Śledczego Nr (…) w Prokuraturze Krajowej, prowadzącego postępowanie o sygn. (…), w piśmie z dnia 18 sierpnia 2026 r. (data prezentaty) w trybie art. 281 § 2 kpk sprzeciwił się wydaniu listu żelaznego podejrzanemu Marcinowi Romanowskiemu. Wskazał, że deklarowane miejsce pobytu za granicą podejrzanego budzi poważne wątpliwości, zaś dodanie wzmianki o posługiwaniu się przez podejrzanego paszportem na inną tożsamość w sposób znaczący osłabia wykazywaną przez niego chęć do dobrowolnego uczestniczenia w czynnościach procesowych oraz obietnicę nieoddalania się z miejsca pobytu w kraju, we wcześniejszym postępowaniu lekceważył on czynności podejmowane przez organy ścigania, kwestionując umocowanie prokuratorów, przekładał terminy wezwań, nie stawił się na posiedzenie sądu w przedmiocie tymczasowego aresztowania, zasłaniając się niedyspozycją zdrowotną, co następnie wykorzystał do opuszczenia terytorium RP.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku, iż sprzeciw prokuratora, o którym mowa w art. 281 § 2 kpk, nie ma charakteru wiążącego dla sądu okręgowego rozpoznającego wniosek o wydanie listu żelaznego. Pogląd taki został przyjęty również w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego w Warszawie (postanowienie z dnia 9 grudnia 2024 r., II AKz 1037/24). Sąd dostrzega przy tym odmienne stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach wyrażone w postanowieniu z dnia 21 lutego 2023 r., II AKz 5/23, w którym opowiedziano się za wykładnią literalną, uznając, że sprzeciw prokuratora wyłącza możliwość wydania listu żelaznego w postępowaniu przygotowawczym. Poglądu tego Sąd jednak nie podziela, przyjmując za trafną wykładnię przedstawioną przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 29 marca 2022 r., II AKz 222/22, a następnie zaakceptowaną przez Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 7 lutego 2023 r., II AKz 523/22. W tym ostatnim orzeczeniu wskazano, że uznanie sprzeciwu prokuratora za wiążący pozostaje w kolizji z zasadą samodzielności jurysdykcyjnej sądu wyrażoną w art. 8 § 1 kpk, a w dalszej perspektywie również z gwarancjami niezależności sądu wynikającymi z art. 6 ust. 1 EKPC, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu wykładnia art. 281 § 2 kpk nie może prowadzić do sytuacji, w której procesowe oświadczenie jednej ze stron samo przez się przesądza treść orzeczenia organu powołanego ustawą do merytorycznego rozpoznania wniosku. Skoro ustawodawca pozostawił kompetencję do wydania listu żelaznego sądowi okręgowemu, przyjęcie bezwzględnie wiążącego charakteru sprzeciwu prokuratora sprowadzałoby rolę sądu do formalnego potwierdzenia stanowiska organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze, bez możliwości samodzielnego zbadania przesłanek zastosowania tej instytucji. Prowadziłoby to zarazem do zachwiania równowagi procesowej pomiędzy stronami, skoro jednej z nich przyznana zostałaby możliwość jednostronnego zablokowania merytorycznego rozstrzygnięcia sądu. Okoliczność, że prokurator pozostaje gospodarzem postępowania przygotowawczego, nie może w ocenie Sądu prowadzić do przejęcia przez niego kompetencji jurysdykcyjnej w kwestii, którą ustawodawca pozostawił do rozstrzygnięcia sądowi. W konsekwencji sprzeciw prokuratora podlega ocenie jako stanowisko strony i może zawierać istotne argumenty wymagające rozważenia, nie determinuje jednak treści rozstrzygnięcia.

Odnosząc się już na wstępie do okoliczności podniesionych przez prokuratora w piśmie z dnia 18 sierpnia 2026 r., Sąd uznał, że żadna z nich nie może automatycznie prowadzić do wniosku o braku podstaw do wydania listu żelaznego. Wątpliwości co do deklarowanego przez podejrzanego konkretnego miejsca pobytu za granicą nie mają zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia, skoro art. 281 § 1 kpk wymaga jedynie ustalenia, że podejrzany przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś ustalenia jego dokładnego miejsca pobytu. Okoliczność posługiwania się dokumentem paszportowym wystawionym na inne dane niewątpliwie obciąża ocenę dotychczasowej postawy podejrzanego, nie może jednak być oceniana w oderwaniu od istoty złożonego przez niego oświadczenia, które sprowadza się do deklaracji dobrowolnego powrotu do kraju i poddania się rygorom określonym w art. 282 § 1 kpk, a więc do rezygnacji z dalszego korzystania z możliwości pozostawania poza zasięgiem polskich organów. Również wskazywane przez prokuratora wcześniejsze kwestionowanie umocowania osób prowadzących postępowanie czy wnioski o zmianę terminów czynności nie mogą same przez się zostać utożsamione z bezprawnym utrudnianiem postępowania, korzystanie z dostępnych środków prawnych i formułowanie zarzutów dotyczących prawidłowości działania organów procesowych mieści się bowiem co do zasady w sferze realizacji prawa do obrony. Przy ocenie dotychczasowej postawy procesowej podejrzanego nie można przy tym pominąć, że po wcześniejszym zatrzymaniu i odmowie zastosowania tymczasowego aresztowania podejrzany ponownie stawił się w Prokuraturze Krajowej i uczestniczył w czynności przedstawienia mu dalszych zarzutów. Poważniejszego znaczenia należy natomiast upatrywać w późniejszym niestawiennictwie na posiedzenie w przedmiocie tymczasowego aresztowania i opuszczeniu terytorium kraju. Także ta okoliczność nie może być jednak oceniana wyłącznie retrospektywnie, konstrukcja listu żelaznego zakłada bowiem właśnie stworzenie osobie przebywającej za granicą prawnej gwarancji odpowiadania z wolnej stopy w zamian za dobrowolne poddanie się jurysdykcji organów polskich i przestrzeganie warunków określonych w art. 282 § 1 kpk. Z tych względów wymienione przez prokuratora fakty zachowują znaczenie przy ocenie wiarygodności zobowiązań podejrzanego, lecz nie mogą być traktowane jako samoistne i definitywne przeszkody do zastosowania instytucji listu żelaznego. Ocena ta musi mieć przede wszystkim charakter prospektywny i odpowiadać na pytanie, czy w aktualnym stanie postępowania, przy uwzględnieniu upływu czasu, stopnia zabezpieczenia materiału dowodowego, aktualnej sytuacji osobistej podejrzanego oraz przewidzianych w art. 282 kpk konsekwencji naruszenia warunków listu, istnieją wystarczające podstawy do przyjęcia, że podejrzany będzie wykonywał obowiązek stawiennictwa, nie będzie samowolnie zmieniał miejsca pobytu i nie będzie w sposób bezprawny utrudniał dalszego toku postępowania.

Przesłanki wydania listu żelaznego określa przepis art. 281 § l kpk. Zgodnie z nim jeżeli oskarżony przebywający za granicą złoży oświadczenie, że stawi się do sądu lub do prokuratora w oznaczonym terminie pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy, właściwy miejscowo sąd okręgowy może wydać oskarżonemu list żelazny. Wniosek podejrzanego Marcina Romanowskiego w zestawieniu z informacjami wynikającymi z dotychczasowego przebiegu śledztwa, w tym wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania, dostatecznie wskazuje, że podejrzany przebywa poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podejrzany złożył także stosowne oświadczenie w zakresie wymaganym do rozpoznania jego wniosku.

Spełnienie przez podejrzanego wymagań formalnych nie obliguje jeszcze Sądu do wydania listu żelaznego, bowiem w tym celu koniecznym staje się dokonanie oceny zasadności wydania listu żelaznego przez pryzmat interesu wymiaru sprawiedliwości oraz zapewnienia prawidłowego toku dalszego postępowania. W doktrynie zauważa się, że wydanie listu żelaznego powinno nastąpić przede wszystkim wówczas, gdy w interesie publicznym leży wyjaśnienie sprawy, a miejsce pobytu podejrzanego (oskarżonego) za granicą nie jest znane lub też jest znane, lecz wydanie takiej osoby przez państwo obce jest albo niemożliwe, albo też powodowałoby znaczne trudności. W orzecznictwie wskazywano, że także w przypadku celowej ucieczki z kraju z uwagi na toczące się postępowanie karne nie ma przeszkód do zastosowania przedmiotowej instytucji (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 5 maja 2017 r., II AKz 280/17; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 29 października 2018 r., II AKz 362/18).

List żelazny nie ma charakteru „nagrody” ani szczególnego „przywileju”, którego uzyskanie uzależnione byłoby od pozytywnej oceny dotychczasowej postawy podejrzanego. Okoliczności te mogą mieć znaczenie jedynie w takim zakresie, w jakim pozwalają prognozować, czy podejrzany będzie respektował obowiązki określone w art. 282 § 1 kpk, a zatem czy zastosowanie tej instytucji w aktualnym stanie sprawy stwarza wystarczającą gwarancję prawidłowego toku postępowania. Sąd podziela w szczególności stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 lutego 2018 r., II AKz 118/18, iż wydanie postanowienia o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku o wydanie listu żelaznego. W jego uzasadnieniu podniesiono, że wskutek wydania listu żelaznego zostaje zachowana, a niekiedy nawet wzmocniona, zasada legalizmu. Pozwala on bowiem na skuteczne przeprowadzenie postępowania, które to w razie nieposłużenia się tą instytucją mogłoby wcale nie zostać przeprowadzone. Od strony funkcjonalnej łatwo zauważyć, że w przeważającej większości spraw, zwłaszcza prowadzonych na etapie postępowania przygotowawczego, list żelazny może stanowić instytucję pomocną dla skutecznego przeprowadzenia procesu karnego, stanowiąc jednocześnie instrument sprzyjający eliminacji przewlekłości postępowań. W konsekwencji uznać należy, że wcześniejsze zastosowanie środków przymusu nie tworzy żadnego swoistego zobowiązania do ich dalszego utrzymywania. Ocena zasadności wydania listu żelaznego nie może być determinowana potrzebą dalszego utrzymania wcześniej zastosowanych środków przymusu za wszelką cenę, ani innymi względami pozaprocesowymi, lecz wyłącznie odpowiedzią na pytanie, jaki przewidziany prawem instrument w aktualnym stanie sprawy najpełniej zabezpieczy prawidłowy i sprawny tok postępowania.

Instytucja listu żelaznego nie może być postrzegana wyłącznie przez pryzmat interesu podejrzanego w odpowiadaniu z wolnej stopy. Stanowi ona również instrument służący realizacji celów postępowania karnego określonych w art. 2 k.p.k., w szczególności zapewnieniu rzeczywistego udziału podejrzanego w postępowaniu i stworzeniu warunków do jego zakończenia „w rozsądnym terminie”. W judykaturze trafnie wskazuje się, że list żelazny spełnia funkcje zbliżone do środków zapobiegawczych i może stanowić wobec nich rozwiązanie alternatywne, gdy klasyczne środki przymusu nie osiągają celu w postaci zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Sąd winien rozważyć, czy ten sam cel nie zostanie skuteczniej osiągnięty przy użyciu innego instrumentu przewidzianego przez ustawę.

W dniu 15 lipca 2024 r. Marcin Romanowski został zatrzymany, następnie prokurator wystąpił o zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania. Postanowieniem z 16 lipca 2024 r., sygn. XIV Kp 1743/24, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie wniosku tego nie uwzględnił z uwagi na przysługujący podejrzanemu immunitet członka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Postanowienie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 27 września 2024 r., sygn. X Kz 643/24.

Po uchyleniu immunitetu międzynarodowego podejrzany w dniu 15 października 2024 r. ponownie stawił się w Prokuraturze Krajowej, gdzie został przesłuchany i przedstawiono mu zmienione zarzuty. Prokurator ponownie wystąpił z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Posiedzenie w przedmiocie tego wniosku, prowadzone w dniu 28 listopada 2024 r., zostało odroczone do dnia 9 grudnia 2024 r. Postanowieniem z 9 grudnia 2024 r., sygn. XIV Kp 2459/24, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie zastosował wobec nieobecnego na posiedzeniu Marcina Romanowskiego tymczasowe aresztowanie na okres trzech miesięcy od dnia zatrzymania. W konsekwencji 12 grudnia 2024 r. wszczęto jego poszukiwania listem gończym, zaś 16 grudnia 2024 r. unieważniono jego paszport dyplomatyczny, a 19 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, w sprawie VIII Kop 330/24, wydał wobec niego Europejski Nakaz Aresztowania. W dniu 13 stycznia 2025 r. doszło również do unieważnienia zwykłego paszportu podejrzanego.

Niezależnie od poszukiwania podejrzanego na podstawie Europejskiego Nakazu Aresztowania organy polskie podjęły próbę objęcia go poszukiwaniami za pośrednictwem Interpolu, występując o publikację tzw. czerwonej noty. Także ten instrument nie doprowadził jednak do rozszerzenia skutecznych poszukiwań międzynarodowych. Pismem z 4 kwietnia 2025 r. Biuro (…) Policji (…) poinformowało bowiem, że decyzją Sekretariatu Generalnego Interpolu poszukiwania Marcina Romanowskiego kanałem tej organizacji nie zostaną opublikowane, zaś wszelkie dotyczące go dane wprowadzone przez stronę polską zostaną usunięte. W związku z przedstawieniem kolejnych zarzutów – w marcu 2025 r. prokurator wystąpił o zastosowanie tymczasowego aresztowania również w odniesieniu do tych czynów. Równocześnie trwała kontrola instancyjna wcześniejszego postanowienia aresztowego. Postanowieniem z 12 maja 2025 r., sygn. X Kz 189/25, Sąd Okręgowy w Warszawie co do zasady utrzymał w mocy postanowienie Sądu Rejonowego z 9 grudnia 2024 r. w sprawie XIV Kp 2459/24. Następnie postanowieniem z 17 lipca 2025 r., sygn. XIV Kp 718/25, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie zastosował wobec Marcina Romanowskiego kolejne tymczasowe aresztowanie, tym razem odnoszące się do ośmiu dodatkowych zarzucanych mu czynów. W konsekwencji rozszerzano także zakres poszukiwań międzynarodowych, a postanowieniem z 23 października 2025 r. Europejski Nakaz Aresztowania wydany w sprawie VIII Kop 330/24 został zmodyfikowany w ten sposób, że objął wszystkie 19 zarzucanych podejrzanemu czynów. Postanowieniem z 16 grudnia 2025 r. utrzymano w mocy również postanowienie z 17 lipca 2025 r. o zastosowaniu tymczasowego aresztowania w odniesieniu do dodatkowych zarzutów.

W dniu 19 grudnia 2025 r., w sprawie VIII Kop 330/24, Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił Europejski Nakaz Aresztowania wydany rok wcześniej i odwołał poszukiwania międzynarodowe prowadzone na tej podstawie. Prokurator już 22 grudnia 2025 r. ponownie wystąpił jednak o wydanie ENA. Postępowanie z tego wniosku zostało zarejestrowane pod sygnaturą VIII Kop 357/25, a postanowieniem z 17 lutego 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ponownie wydał wobec Marcina Romanowskiego Europejski Nakaz Aresztowania. Także ten ponownie wydany nakaz, pozostający obecnie w obrocie prawnym, do chwili obecnej nie doprowadził do przekazania podejrzanego polskim organom procesowym.

Przedstawiona chronologia prowadzi zatem do wniosku, że pomimo stosowania od grudnia 2024 r. najdalej idących instrumentów krajowych i międzynarodowych, nie doprowadziły one do zatrzymania podejrzanego i przeprowadzenia z jego udziałem dalszych czynności procesowych. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny zasadności wydania listu żelaznego, gdyż w konkretnych realiach sprawy może on doprowadzić do osiągnięcia celu, którego, pomimo zatrzymania, a następnie zastosowania tymczasowego aresztowania, listu gończego oraz Europejskiego Nakazu Aresztowania, dotychczas osiągnąć się nie udało.

Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że na wcześniejszym etapie postępowania, to jest jeszcze przed zatrzymaniem podejrzanego 15 lipca 2024 r., dochodziło do cyklicznych rozmów Marcina Romanowskiego i współpodejrzanych dotyczących sposobu zachowania wobec spodziewanych czynności organów ścigania, przy czym część wypowiedzi wskazywała na zamiar uzgadniania wspólnej wersji zdarzeń oraz ograniczania dostępu organów ścigania do materiału dowodowego, aczkolwiek z treści tych rozmów nie wynika, aby podejrzany odgrywał w tych działaniach rolę inicjującą lub wiodącą. Okoliczności te na wczesnym etapie śledztwa wskazywały na realną obawę bezprawnego utrudniania postępowania i stanowiły przesłankę zastosowania tymczasowego aresztowania w postanowieniach Sądu z 9 grudnia 2024 r. oraz 17 lipca 2025 r., przy czym realność tej obawy w uzasadnieniach obu orzeczeń wzmacniał rozwojowy charakter sprawy. Niemniej okoliczności, które na wcześniejszym etapie postępowania mogły uzasadniać realną obawę bezprawnego oddziaływania podejrzanego na materiał dowodowy, podlegają ocenie dynamicznej. Z jednej strony podejrzany utracił funkcję i związane z nią możliwości oddziaływania na osoby pozostające w strukturach Ministerstwa Sprawiedliwości. Z drugiej strony zgromadzono obszerny materiał dowodowy, w tym zabezpieczono dokumentację Ministerstwa, korespondencję poczty elektronicznej, a także korespondencję prowadzoną za pośrednictwem komunikatorów (…) i (…), przejęto telefony, komputery i inne nośniki, a także nośniki danych zawierających zapisy rozmów prowadzonych pomiędzy współpodejrzanymi, ponadto przesłuchano kluczowych świadków i współpodejrzanych. Natężenie dalszego ryzyka matactwa należy oceniać na dzień rozstrzygnięcia, a wartość prognostyczna dawnych zachowań podejrzanego i współpodejrzanych maleje, jeżeli zasadnicze źródła dowodowe zostały już zabezpieczone. W kontekście analizowanej przesłanki obawy matactwa mimo nieskuteczności środków zapobiegawczych wskazać należy, że w materiale przekazanym Sądowi nie ujawniono dalszych konkretnych zachowań podejrzanego polegających na ingerowaniu w zabezpieczony materiał dowodowy lub oddziaływaniu na depozycje innych osób.

Zauważyć zresztą należy, że podejrzany nie pełni od dawna funkcji ministerialnych, nie ma relacji służbowych z urzędnikami i realnego wpływu na osoby oraz dokumenty istotne dla prowadzonego śledztwa. Upływ czasu i stan postępowania istotnie zmniejszają wagę obawy matactwa jako przesłanki wymagającej izolacji. Okolicznością dodatkowo wspierającą tę ocenę było uchylenie tymczasowego aresztowania wobec współpodejrzanych, z którymi Marcin Romanowski miał wcześniej uzgadniać działania zmierzające do utrudnienia postępowania. Sąd Apelacyjny już w październiku 2024 r. uznał, że wobec tych osób środki wolnościowe wystarczają do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, zaś prokuratura wskazywała wówczas na zaawansowany stan gromadzenia materiału dowodowego i możliwość rychłego wniesienia aktu oskarżenia.

Okolicznością, która obecnie w sposób rzeczywisty odróżnia sytuację podejrzanego Romanowskiego od tych współpodejrzanych, jest fakt jego pozostawania poza zasięgiem polskich organów procesowych i związana z tym obawa ukrywania się lub ucieczki. Jeżeli zatem sednem aktualnego zagrożenia dla toku postępowania jest niedostępność podejrzanego, to zdaniem Sądu należy rozważyć, czy instytucja, której istotą jest zagwarantowanie jego stawiennictwa i pozostawania do dyspozycji organów pod określonymi warunkami, nie usuwa lub przynajmniej zasadniczo nie redukuje tego zagrożenia. Nie oznacza to, że obawa wskazana w art. 258 § 1 pkt 2 kpk automatycznie znika, lecz oznacza, że trudno traktować stan zagrożenia dla dowodów tak samo jak w dacie orzekania w przedmiocie tymczasowego aresztowania w 2024 r., skoro materiał został w znacznej części zabezpieczony, a wobec osób bezpośrednio związanych z tym samym materiałem zrezygnowano z izolacji. Sam Marcin Romanowski zadeklarował, że nie będzie wpływał w jakikolwiek bezprawny sposób na prawidłowy przebieg postępowania, w szczególności poprzez nawiązywanie kontaktów ze świadkami i nakłaniania ich do składania fałszywych zeznań. Z kolei wydanie listu żelaznego ustanawia szczególny reżim gwarancyjny, obejmujący nie tylko obowiązek stawiennictwa i pozostawania w określonym miejscu pobytu w kraju, lecz również ustawowy obowiązek powstrzymania się od nakłaniania innych osób do składania fałszywych depozycji oraz od każdego innego bezprawnego utrudniania postępowania. Naruszenie tych obowiązków prowadzi do odwołania listu żelaznego.

Przepis art. 282 § 1 pkt 3 kpk zakłada ocenę przyszłego zachowania podejrzanego, czy po powrocie będzie bezprawnie utrudniał postępowanie, i nie można jej sprowadzać do mechanicznego przenoszenia ocen z zachowania podejrzanego, które miało miejsce jeszcze przed jego zatrzymaniem. Nie jest intencją Sądu wykazanie, że obawa matactwa procesowego całkowicie nie istnieje, a jedynie wykazanie, że podejrzany w istotnej mierze utracił zdolność do bezprawnego wpływania na zawartość zgromadzonego materiału dowodowego, z drugiej strony utrudnianie śledztwa związane jest w ocenie Sądu przede wszystkim z dotychczas przejawianą przez podejrzanego postawą, aby unikać organów ścigania w rozumieniu art. 258 § 1 pkt 1 kpk. Z materiału sprawy wynika, że podejrzany opuścił terytorium Polski, następnie przebywał na terenie innego państwa Unii Europejskiej, gdzie uzyskał azyl polityczny, przy czym jego wyjazd nastąpił w momencie rozpatrywania przez sąd wniosku o zastosowanie izolacyjnego środka zapobiegawczego. Aktualnie, jak wynika z informacji samego podejrzanego, ma on przebywać na terenie Mołdawii – Naddniestrza. Nie ulega wątpliwości, że tego typu zachowanie zostało ocenione przez sądy stosujące tymczasowe aresztowanie jako intencjonalne zachowanie nakierowane na uniknięcie odpowiedzialności karnej. Dotychczasowe zachowanie podejrzanego nie pozwala na przyjęcie, że od początku postępowania konsekwentnie uchylał się on od udziału w czynnościach procesowych. Po uprzednim zatrzymaniu i odmowie zastosowania tymczasowego aresztowania dobrowolnie (w dniu 15 października 2024 r.) stawił się ponownie w prokuraturze i uczestniczył w czynności przedstawienia zmienionych zarzutów. Dopiero wobec realnej perspektywy zastosowania wobec niego izolacyjnego środka zapobiegawczego opuścił terytorium kraju. To właśnie obawa przed zatrzymaniem i tymczasowym aresztowaniem obecnie powstrzymuje podejrzanego przed powrotem do Polski, co sam podnosi on w swoim wniosku. Tymczasem do istoty instytucji listu żelaznego należy usunięcie właśnie tego bodźca do niestawiennictwa w zamian za obowiązek stawiennictwa, pozostawania w określonym miejscu i nieutrudniania postępowania. W tej perspektywie wcześniejsze zachowanie podejrzanego nie wyklucza prognozy, iż po otrzymaniu gwarancji odpowiadania z wolnej stopy będzie się stawiał i uczestniczył w czynnościach procesowych, będąc jednocześnie świadomym tego, że naruszenie warunków listu żelaznego otwiera drogę do jego odwołania i ponownego zastosowania środków przymusu.

Elementem wymagającym oceny w kontekście obawy ukrywania się podejrzanego jest posługiwanie się przez niego dokumentem paszportowym na dane innej osoby, co ujawnił w swoim wniosku o wydanie listu żelaznego. Na pierwszy rzut oka jest to bardzo mocny argument przeciwko rękojmi, bowiem pokazuje zdolność podejrzanego do ukrywania tożsamości i miejsca pobytu. Z drugiej jednak strony istota złożonego przez niego oświadczenia polega na zadeklarowaniu dobrowolnego powrotu do kraju i poddaniu się rygorom art. 282 kpk, a zatem na dobrowolnej rezygnacji z możliwości dalszego korzystania z instrumentów służących pozostawaniu poza zasięgiem polskich organów.

Wskazać należy, że rękojmia przy liście żelaznym nie musi oznaczać przekonania sądu, że podejrzany jest człowiekiem absolutnie godnym zaufania. Za negatywną prognozą przemawiają jego wcześniejsze konkretne działania wskazujące na matactwo i świadome posługiwanie się inną tożsamością. Z kolei za prognozą pozytywną przemawiają upływ czasu, utrata przez podejrzanego pozycji umożliwiającej oddziaływanie na urzędników, zaawansowanie śledztwa i zabezpieczenie materiału, deklarowana gotowość do rezygnacji z dalszego ukrywania się oraz możliwość natychmiastowego odwołania listu w razie naruszenia warunków. Stanowi to obiektywnie istotną korzyść, której utrzymanie uzależnione byłoby od przestrzegania warunków określonych w art. 282 § 1 kpk. W konsekwencji zobowiązania podejrzanego nie są pozbawione realnego mechanizmu motywacyjnego. Przy ocenie wiarygodności aktualnej postawy podejrzanego nie można pomijać, że uzyskanie listu żelaznego umożliwiłoby mu powrót do kraju po długotrwałym pobycie za granicą oraz ponowne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku osobistym i publicznym. Naruszenie warunków listu prowadziłoby bowiem do utraty sytuacji procesowej umożliwiającej mu legalne pozostawanie w kraju na wolności. Możliwość legalnego powrotu do Polski i osobistego wykonywania mandatu posła (o czym sam wspomina w nadesłanym wniosku) stanowi dla podejrzanego konkretną wartość, której utrzymanie byłoby uzależnione od przestrzegania warunków listu żelaznego. W tym znaczeniu gwarancje wynikające z art. 282 kpk znajdują oparcie nie tylko w samym oświadczeniu podejrzanego, lecz również w jego obiektywnym interesie w zachowaniu sytuacji procesowej umożliwiającej mu pozostawanie w kraju i wykonywanie funkcji publicznej.

Reasumując, Sąd uznał, że w realiach niniejszej sprawy zostały spełnione warunki do wydania podejrzanemu listu żelaznego. Dokonując tej oceny Sąd miał na względzie z jednej strony korzyści, jakie zastosowanie tej instytucji może przynieść dla dalszego toku postępowania, w szczególności wobec wykazanej dotychczas nieskuteczności stosowanych instrumentów przymusu zmierzających do zapewnienia obecności podejrzanego, z drugiej zaś ryzyka wynikające z jego wcześniejszego zachowania. Obawa bezprawnego oddziaływania na treść zeznań i wyjaśnień, która na początkowym etapie śledztwa znajdowała oparcie w konkretnych zachowaniach podejrzanego i innych osób, ma obecnie istotnie mniejsze znaczenie. Poważniejszym elementem pozostaje natomiast dotychczasowe uchylanie się podejrzanego od pozostawania do dyspozycji organów procesowych, opuszczenie kraju i ukrywanie miejsca pobytu, czego wymiernym przejawem jest także posługiwanie się dokumentem paszportowym wystawionym na inne dane, którego sposób uzyskania pozostaje niewyjaśniony. Okoliczności te obciążają ocenę jego dotychczasowej postawy, nie przesądzają jednak o niemożności przyjęcia pozytywnej prognozy na przyszłość. Istotą obecnego oświadczenia podejrzanego jest bowiem deklaracja dobrowolnego powrotu do kraju, pozostawania do dyspozycji organów i uczestniczenia w postępowaniu z wolnej stopy, przy jednoczesnym poddaniu się rygorom określonym w art. 282 § 1 kpk.

W ocenie Sądu przy badaniu wiarygodności tej deklaracji nie można pominąć zbieżności interesu podejrzanego z interesem wymiaru sprawiedliwości. Powrót do kraju umożliwia podejrzanemu ustabilizowanie sytuacji osobistej i rodzinnej, wykonywanie mandatu posła, a także realne uczestniczenie w postępowaniu i wykonywanie prawa do obrony. Jednocześnie ten sam powrót stwarza organom procesowym możliwość dalszego prowadzenia postępowania z udziałem podejrzanego, czego dotychczas nie zapewniły tymczasowe aresztowanie, list gończy, ani instrumenty współpracy międzynarodowej. W tych warunkach list żelazny nie stanowi rezygnacji z zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, lecz wykorzystanie innego, przewidzianego ustawą instrumentu służącego temu samemu celowi. Sąd uznał zatem, że aktualny poziom ryzyka nie uzasadnia dalszego przedkładania nieskutecznego modelu przymusowego sprowadzenia podejrzanego nad możliwość zapewnienia jego rzeczywistego udziału w sprawie na warunkach określonych w art. 282 kpk.

Pozytywna prognoza Sądu nie oznacza przy tym bezwarunkowego zaufania do przyszłego zachowania podejrzanego, lecz stanowi ocenę dokonaną według stanu istniejącego w chwili orzekania, z uwzględnieniem ustawowego mechanizmu weryfikacji przestrzegania obowiązków, których wykonywanie podejrzany dobrowolnie deklaruje. Nie wyłącza to zastosowania mechanizmu odwołania listu żelaznego w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa lub naruszenia innych obowiązków wynikających z art. 282 § 1 kpk.

Zgodnie z art. 281 § 4 kpk wydając list żelazny, sąd uchyla tymczasowe aresztowanie. Postanowienie o uchyleniu tymczasowego aresztowania staje się wykonalne z dniem uprawomocnienia się postanowienia o wydaniu listu żelaznego. Z uwagi na uwzględnienie wniosku o wydanie listu żelaznego oraz treść art. 281 § 4 kpk konieczne stało się uchylenie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, zastosowanego wobec podejrzanego postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 9 grudnia 2024 r., sygn. akt XIV Kp 2459/24, oraz postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 17 lipca 2025 r., sygn. akt XIV Kp 718/25.

Mając na uwadze powyższe, Sąd postanowił jak na wstępie.

SSO Konrad Mielcarek